Thứ 2, Ngày 16.09.2019

Nhóm khác

Đại Cương

Đại cương sỏi tiết niệu

Sỏi đường tiết niệu là một bệnh thường gặp ở mọi lứa tuổi và đặc biệt từ 18 tuổi trở lên. Sỏi tiết niệu chiếm 30-40% tổng số bệnh nhân bị bệnh tiết niệu. Sỏi tiết niệu thường gây nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng bệnh nhân.



                                                      

Nguyên nhân gây bệnh

Hàng ngàn năm nay người ta đã cố gắng tìm căn nguyên gây nên bệnh sỏi tiết niệu nhưng cho đến nay vẫn tồn tại nhiều học thuyết về sự phát sinh và phát triển của bệnh, chưa có học thuyết nào giải thích hoàn toàn đầy đủ sự phát triển bệnh. Nhiều học thuyết đề cập đến các yếu tố chính liên quan đến quá trình hình thành sỏi.

Ngày nay, dựa vào hiểu biết về bản chất hóa học của sỏi tiết niệu, về cấu trúc vi thể và sinh lý của hệ thống tiết niệu, người ta chia sỏi tiết niệu thành 2 nhóm nguyên nhân: sỏi cơ thể và sỏi cơ quan.

Sỏi cơ thể dùng để chỉ những sỏi tiết niệu có nguồn gốc các bệnh lý, các rối loạn chức năng các cơ quan khác, các bênh lý toàn thân. Có thể kể đến các bệnh như cường năng tuyến cận giáp trạng, bệnh goute, những chấn thương nặng của xương, chứng tăng canxi máu do nhiều nguyên nhân...

Sỏi cơ quan dùng để chỉ sỏi tiết niệu có nguồn gốc từ các tổn thương ở hệ thống tiết niệu như phình to bể thận bẩm sinh, chít hẹp khúc nối bể thận niệu quản, dị dạng thận và mạch máu thận…Những tổn thương vi thể tại thận có mối liên quan tới sự hình thành sỏi, là sự lắng đọng muối vôi vào những vết chợt loét ở lớp biểu mô. Cơ chế hình thành sỏi tiết niệu còn phức tạp, chưa được xác định rõ ràng .


                                          

Tuy nhiên nhiều tác giả nhận thấy các yếu tố thuận lợi ảnh hưởng đến quá trình hình thành sỏi tiết niệu như sau:

- Yếu tố di truyền: Nghiên cứu cho thấy bệnh nhiễm acid ống thận là bệnh di truyền thường gặp ở sỏi tiết niệu.

Sỏi systin thường thấy ở bệnh nhân có kiểu gen đồng hợp tử gây đái ra cystin, onithine, lysin, arginin.

Sỏi uric hay có những người ở bệnh guot

Sỏi canxi có tính gia đình, có những gia đình bị bệnh tăng canxi nguyên phát và họ bị sỏi canxi từ rất trẻ.

- Yếu tố dị dạng đường niệu bẩm sinh: là nguyên nhân thuận lợi để tạo sỏi do ứ đọng nước tiểu, do nhiễm khuẩn. Các dị dạng thường gặp như: hẹp khúc nối bể thận - niệu quản, hẹp niệu quản, phình niệu quản.

- Yếu tố ăn uống: Thực tế cho thấy ở những người ăn thịt nhiều thì gặp tỷ lệ sỏi urat cao, người có chế độ ăn uống thiếu vitamin A dễ làm sừng hóa tổ chức liên bào đài bể thận và chính quá trình này sẽ gây ra sỏi tiết niệu, Ăn  sữa nhiều thì gặp sỏi photphat

- Gãy xương lớn: Do bất động lâu ngày là nhân tố chính trong cơ chế hình thành  sỏi và thêm vào đó là sự tăng nồng độ canxi và photphat trong máu.

- Nhiễm khuẩn đường tiết niệu: Do nhiều nguyên nhân khác nhau hoặc do ứ đọng trên đường tiết niệu cũng là yếu tố thuận lợi cho hình thành sỏi. Quá trình viêm nhiễm đường tiết niệu làm thay đổi ph nước tiểu, làm thay đổi lớp tế bào biểu mô lát của đường tiết niệu dẫn đến  rối loạn bài tiết tại thận , số lượng các mucoprotein trong nước tiểu tăng lên rõ rệt. Các sản phẩm của quá trình viêm tế bào thoái hóa, tế bào mủ, xác vi khuẩn tạo thành các nhân sỏi.

- Sự rối loạn chuyển hóa của cơ thể trong những bệnh nhân cường năng tuyến cận giáp, canxi trong máu tăng và thải nhiều qua đường tiết niệu dễ tạo sỏi.

Vị trí của sỏi

Có thể gặp sỏi đài bể thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang, sỏi tuyền liệt tuyến và sỏi niệu đạo. Trong đó sỏi thận là sỏi nguyên phát còn sỏi niệu quản, sỏi bàng quang, sỏi niệu đạo thường là sỏi thứ phát do rơi từ trên xuống. Trừ những trường hợp đặc biệt do dị vật, do túi thừa dẫn đến hình thành sỏi tại chỗ niệu quản và bàng quang.

Thành phần của sỏi

Có rất nhiều loại sỏi, mỗi loại có đặc điểm khác nhau về màu sắc và độ rắn. Có 2 nhóm sỏi chính là sỏi vô cơ và sỏi hữu cơ.

Sỏi vô cơ:

+ Sỏi oxalat canxi: Hay gặp màu đen, gai góc cản quang rõ

+ Sỏi photphat canxi: Có màu vàng nhạt hoặc trắng bẩn, độ rắn kém, dễ vỡ.

+ Sỏi cacbonat canxi: Màu trắng như màu phấn, mềm dễ vỡ

Sỏi hữu cơ.

+ Sỏi urat: Màu trắng gạch cua, có thể không cản quang mềm và hay tái phát.

+ Sỏi cholesterin: Màu vàng, dễ vụn nát và thường gặp sỏi tiền liệt tuyến.

+ Sỏi xystin: Nhẵn, màu vàng nhạt mềm hay tái phát thường gặp ở cả 2 thận do rối loạn chuyển hóa axit amin.

+ Sỏi Struvic: Màu vàng trắng, rắn, thường do nhiễm khuẩn đường tiết niệu loại proteus sinh ra.

Ở người Việt Nam gặp chủ yếu là sỏi vô cơ trong đó sỏi oxalat canxi chiếm hơn 80%, thường sỏi tồn tại dưới dạng hỗn hợp đan xen giữa các thành phần hóa học.

Bài viết liên quan